Çankırı Taş Mescit nerede, ne zaman yapıldı?
Çankırı kent merkezindeki Taş Mescit, 1235’te yaptırılan şifahane ile 1242’de eklenen darülhadis yapısından oluşuyor. Selçuklu döneminden günümüze ulaşan yapılar, Anadolu’nun ilk darülhadisi olarak biliniyor.
Çankırı’daki Taş Mescit, kent merkezinde Selçuklu döneminden kalan iki bitişik yapıdan meydana geliyor. İlk olarak şifahane olarak inşa edilen yapıya daha sonra darülhadis eklenmiş; iki bölüm Anadolu’nun ilk darülhadisi olarak tanımlanıyor. Taş Mescit, Merkez ilçesinin kentin batı yönündeki bölümünde, Yeni Mahalle’de Taş Mescit Caddesi üzerinde yer alıyor. Kültür Portalı’ndaki adres bilgisi “Yeni Mah. Taş Mescit Cad. Meslek Yüksekokulu Yanı Merkez /ÇANKIRI” şeklinde veriliyor.
Yapının şifahane bölümü, Anadolu Selçuklu Hükümdarı I. Alaeddin Keykubat’ın döneminde, Çankırı Atabeyi Cemalettin Ferruh tarafından 1235 yılında yaptırıldı. Ferruh, şifahaneye ek olarak 1242’de bir darülhadis inşa ettirdi. Anadolu’daki ilk darülhadisin yapım sürecine ilişkin bilgiler Valilik sayfasında da yer alıyor.
Moloz taş kullanılarak yapılan şifahane bölümü günümüze ulaşmadı ve tamamen yıkıldı. Ayakta kalan darülhadis ise iki katlı; kesme taştan inşa edilmiş yapının dış kısmı iki duvar ve bir köşe kulesiyle destekleniyor. Kültür envanteri kaydında, kitabede yapının hicri 633 yılının Muharrem ayında yaptırıldığının yazdığı belirtiliyor.
Taş Mescit’in üzerinde, boyutları 1 x 0,25 metre olan iki figürlü bir taş kabartma bulunuyor. Kabartmada gövdeleri birbirine dolanan iki ejder, başka bir ifadeyle yılan motifi işlenmiş. Valilik kaydında bu parçanın günümüzde tıp sembolü olarak kullanıldığı aktarılıyor.
Yapıyla ilişkilendirilen bir diğer eser, kupaya dolanan yılan heykeli. Eczacılığın sembolü kabul edilen eser, Çankırı Müzesi’nin etnografya bölümünde sergileniyor ve 1235’te yaptırılan darüşşifadan günümüze kalan parçalar arasında yer alıyor. İl Kültür ve Turizm Müdürü Muharrem Ovacıklı, Mart 2026’da yaptığı açıklamada heykelin müzenin etnografya bölümünde görülebileceğini söyledi.
Valilik kaydına göre Taş Mescit bugün mescit olarak kullanılıyor. Yapı, Cumhuriyet’in kuruluşuna kadar uzun yıllar Mevlevihane olarak da hizmet verdi. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaydında Çankırı Mevlevihanesi’nin yeniden inşası, şifahane bölümüyle birlikte ele alınıyor.
Tekke ve zaviyelerin 1925’te kapatılmasının ardından yapıda düzenlenen ilk anlatımlı sema mukabelesi 4 Aralık 2021’de gerçekleştirildi. Kültür Portalı ve Valilik kayıtlarında Taş Mescit’in ziyaret saatleri ile giriş ücretine ilişkin bilgi yayımlanmamış. Kültür envanteri kaydı ise yapının bugünkü kullanımını cami olarak gösteriyor.
Kaynak: Haber Merkezi