Trump-Putin dizel anlaşması neleri içeriyor, ABD’de fiyatları düşürür mü?
Donald Trump, yükselen akaryakıt fiyatlarını kontrol altına almak için Rus dizel ihracatına yönelik yaptırımları kaldırdı ve Rusya-Ukrayna arasında enerji altyapısına yönelik saldırıların durdurulmasını öngören ateşkesi duyurdu. Ancak açıklanan sevkiyatların ABD ulaştırma sektörünün tüketimine kıyasla sınırlı olması, anlaşmanın fiyatlara etkisini belirsiz kılıyor.
ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım’daki Kongre ara seçimleri öncesinde yükselen akaryakıt fiyatlarını kontrol altına almak amacıyla Rusya ile dizel anlaşmasına vardı. Washington, Rus dizel ihracatına yönelik yaptırımları kaldırırken Trump, Rusya ve Ukrayna’nın enerji altyapılarına yönelik saldırıları durduracağı bir ateşkes ilan etti. İran savaşı küresel yakıt arzını daraltarak özellikle dizel fiyatlarını yükseltti; ABD’de nakliyeciler ve çiftçilerin maliyetleri artarken Trump yönetimi üzerindeki siyasi baskı da büyüdü. Trump’ın açıklamalarının ardından ABD’de dizel fiyatları yüzde 0,5 geriledi.
Reuters’ın aktardığına göre Trump, Rusya’nın ilk aşamada ABD ve dünya piyasalarına 300 bin tondan fazla, yaklaşık 2,25 milyon varil dizel sağlayacağını açıkladı. Planda kasım ayında 500 bin ton, bunun hemen ardından da 1 milyon tonluk ek sevkiyat yer alıyor. Ancak ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre yalnızca ABD ulaştırma sektörü günde yaklaşık 2,94 milyon varil dizel tüketiyor. Bu nedenle ilk sevkiyat, söz konusu sektörün bir günlük ihtiyacını bile karşılamıyor. Sonraki iki sevkiyatın toplamı da ulaştırma sektörünün dört günlük tüketiminden az.
Sevkiyatların hangi yolla gerçekleştirileceği ise belirsizliğini koruyor. Rus petrol ürünlerini taşıyabilecek çok sayıda tanker hâlâ yaptırım kapsamında. Ayrıca Ukrayna’nın saldırılarında hasar gören Rus rafinerilerinin üretim kapasitesi de soru işareti yaratıyor. Rusya, rafinerilere yönelik İHA saldırıları başlamadan önce günde yaklaşık 100 bin ton dizel ihraç edebiliyordu. Tesislerde meydana gelen hasar nedeniyle temmuz ayında dizel ihracatına kısıtlama getiren Moskova, çoğunluğu Orta Asya’daki dost ülkelere giden sevkiyatları sürdürürken diğer ülkelere yönelik yasağı 31 Ekim’e kadar uzattı.
Sektör kaynaklarına göre Ukrayna saldırılarının durması halinde Rusya, Trump’ın talep ettiği ilk 300 bin tonluk sevkiyatı karşılayabilir. Bunun gerçekleşmesinde, saldırılarda hasar gören büyük rafinerilerden birinin yeniden faaliyete geçmesi de önemli. Reuters’ın hesabına göre 300 bin ton dizel ihracatı Rusya’ya yaklaşık 400 milyon dolar gelir sağlayabilir. Rusya’nın vergi gelirlerinin ağırlıklı olarak petrol üretiminden gelmesi nedeniyle bu tutarın yalnızca küçük bir bölümü doğrudan devlet bütçesine aktarılacak. Putin, Ukrayna’nın rafinerilere yönelik saldırılarının Rus ekonomisine gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 1’i kadar, yaklaşık 26,6 milyar dolar zarar verdiğini savunuyor.
Anlaşma, Ukrayna ve ABD’de eleştirilere yol açtı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Trump’ın Moskova ile yaptığı anlaşmanın Rusya’yı cesaretlendireceğini ve daha fazla insanın hayatını kaybetmesine neden olacağını söyledi. ABD’li Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Don Bacon da yaptırımların kaldırılmasını eleştirdi; Kongre’nin kısa süre önce kabul ettiği yeni yaptırımların uygulanması gerektiğini savundu.
İngiltere Başbakanı Andy Burnham, ülkesinin Rusya’ya yönelik yaptırımları güçlendireceğini açıkladı. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul da Moskova üzerindeki baskının artırılmasını istedi. Kremlin ise enerji ateşkesi konusunda görüşmelerin sürdüğünü bildirdi ancak anlaşmanın yalnızca petrol rafinerilerini kapsayıp kapsamadığını açıklığa kavuşturmadı.
Küresel dizel arzındaki daralmanın tek nedeni Rusya değil. İran savaşı Körfez ülkelerinden yapılan yakıt sevkiyatını azaltırken Çin’in rafine petrol ürünleri ihracatındaki düşüş de piyasadaki arzı sınırlıyor. Çin’in ekim ayı için onayladığı dizel, benzin ve jet yakıtı ihracatı yaklaşık 3,7 milyon ton oldu. Bu miktar, eylülde 4 milyon tonun üzerinde olan seviyenin altında kaldı.
Öte yandan G7 ülkeleri, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) koordinasyonunda stratejik rezervlerinden yakıtı piyasaya sürme konusunda anlaştı. IEA, mart ayında 400 milyon varili aşan ve tarihin en büyük acil petrol rezervi salımını koordine etmişti. Rusya’dan yapılacak yeni sevkiyatlar ile stratejik rezervlerden satışlar arzı artırabilir. Ancak Rus dizelinin sınırlı miktarı, çok sayıda tankerin yaptırım kapsamında olması ve rafinerilerdeki hasar, Trump’ın anlaşmasının fiyatlara ne ölçüde yansıyacağını belirsiz bırakıyor.
Kaynak: Haber Merkezi