Tokat’taki norovirüs vakalarının ardından profesörden uyarı: İyileşme sonrası da risk sürüyor

Tokat’ta benzer şikâyetlerle çok sayıda kişinin hastanelere başvurması üzerine açıklama yapan Prof. Dr. Çağrı Büke, norovirüsün belirtilerini, bulaşma yollarını ve korunma önlemlerini anlattı. Büke, iyileşmenin ardından virüsün dışkıyla atılmasının haftalarca sürebileceğine dikkat çekti.

Tokat’ta kısa süre içinde benzer şikâyetler yaşayan çok sayıda kişinin hastanelere başvurması, norovirüsün ne kadar hızlı yayıldığı ve salgın riskiyle ilgili soruları gündeme getirdi. Kusma ve ishalle kendini gösterebilen enfeksiyonun hangi yollarla bulaştığı, gıdaların bu süreçteki rolü ve kişi iyileştikten sonra bulaşma riskinin sürüp sürmediği merak edildi. Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Çağrı Büke, virüsün özellikleri, belirtileri ve korunma yöntemleri hakkında bilgi verdi.


Büke’nin aktardığına göre norovirüs son derece bulaşıcı. Enfeksiyon ani başlayan kusma, ishal ve mide ağrısına yol açabiliyor. Virüsün dünya genelinde her yıl yaklaşık 685 milyon akut gastroenterit vakasına neden olduğu tahmin ediliyor; bu sayının yaklaşık 200 milyonu 5 yaş altı çocuklarda görülüyor. Norovirüslerin yılda küresel ölçekte 136 bin ila 278 bin ölüme yol açtığı, akut gastroenterit vakaları içindeki küresel ortalama yaygınlık oranının yaklaşık yüzde 20 olduğu belirtiliyor. Sağlık hizmeti maliyetleri ve üretkenlik kaybı da hesaba katıldığında yıllık ekonomik etkinin 60 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.


Norovirüs; kirlenmiş yiyecek ve suyun tüketilmesi, virüs bulaşmış bir yüzeye ya da nesneye dokunduktan sonra elin ağza götürülmesi ve enfekte biriyle yakın temas kurulması yoluyla yayılabiliyor. Büke, bulaşmanın özellikle yiyeceklerin hazırlanması sırasında kirlenmiş gıda, su veya yüzeyler aracılığıyla gerçekleşebildiğini, virüsü taşıyan kişiyle yakın temasın da risk oluşturduğunu belirtti. Enfekte birinin hazırladığı yiyecekler ile kirli suya veya yüzeylere temas etmiş gıdaların tüketilmesi de bulaşmaya neden olabiliyor.


Okul öncesi eğitim kurumları ve çocuk bakım merkezleri, insanların yakın mesafede ve kalabalık biçimde bulunduğu huzurevleri, oteller, tatil köyleri ve yolcu gemileri bulaşma riskinin öne çıktığı yerler arasında sayılıyor. Norovirüs enfeksiyonu genel olarak kapalı ve kalabalık ortamlarda daha sık görülüyor; hastaneler, okullar, çocuk bakım merkezleri, huzurevleri ve yolcu gemileri de bu ortamlara örnek gösteriliyor. Virüsün yok edilmesinin güç olduğuna işaret eden Büke, hem sıcak hem soğuk koşullarda canlılığını koruyabildiğini ve dezenfektanlara karşı dirençli olduğunu aktardı. Norovirüs yüzeylerde ve nesnelerde günlerce, hatta haftalarca kalabiliyor.


İshal, mide ağrısı ve kusma genellikle virüse maruz kalındıktan 12 ila 48 saat sonra başlıyor ve çoğunlukla 1 ila 3 gün sürüyor. Belirtiler aniden ortaya çıkabiliyor; mide bulantısı, kusma, ishal, halsizlik, iştahsızlık, kas ve eklem ağrısı ile subfebril ateş görülebiliyor. Enfeksiyon çoğu kişide birkaç gün içinde geçiyor ve genellikle hayati tehlike oluşturmuyor. Ancak küçük çocuklarda, yaşlılarda, bağışıklık sistemi zayıflamış veya başka tıbbi rahatsızlıkları bulunan kişilerde ve hamilelerde hastalık ağır seyredebilir. Şiddetli enfeksiyon dehidrasyona, hatta ölüme yol açabilir.


Belirtilerin sona ermesi bulaştırıcılığın tamamen bittiği anlamına gelmiyor. Norovirüs, iyileşmeden sonraki birkaç hafta boyunca dışkıyla atılmayı sürdürebiliyor. Bağışıklık sistemini baskılayan altta yatan hastalığı bulunan kişilerde bu süre haftalar, hatta aylar sürebiliyor. Bazı kişilerde herhangi bir belirti görülmese de virüs başkalarına bulaştırılabiliyor. Virüs dışkı ve kusmuk yoluyla vücuttan atılıyor; bulaşma hastalık belirtilerinin başladığı andan iyileşmenin ardından birkaç gün geçene kadar gerçekleşebiliyor. Yüzey ve nesnelerde uzun süre canlı kalması da virüsün kolayca yayılmasına ve daha fazla kişinin enfekte olmasına katkıda bulunuyor.


Korunmak için özellikle tuvalet kullandıktan veya bebek bezi değiştirdikten sonra; yemek hazırlamadan, yemeden ya da içmeden önce ellerin sabun ve suyla en az 20 saniye iyice yıkanması öneriliyor. Alkol bazlı el dezenfektanları norovirüse karşı daha az etkili olduğundan, el temizliğinde sabun ve suyla yıkama öncelikli yöntem olarak gösteriliyor. Hasta bir kişinin hazırlamış olabileceği yiyecekler de dahil olmak üzere kontamine gıda ve sudan kaçınılması, meyve ve sebzelerin tüketilmeden önce yıkanması, deniz ürünlerinin iyice pişirilmesi ve bulaşmış olabilecek yüzeylerin dezenfekte edilmesi gerekiyor. Büke, klor bazlı çamaşır suyu çözeltisinin norovirüslere karşı etkili bir dezenfektan olduğunu belirtti. Enfeksiyon riskinin yüksek olduğu bölgelere seyahat edenlerin yalnızca pişmiş gıdalar tüketmesi, sadece sıcak veya gazlı içecekler içmesi ve hijyenik olmayan ya da uygun koşullarda hazırlanmamış yiyeceklerden uzak durması tavsiye ediliyor.


Okul, kreş, yurt, hastane ve huzurevi gibi toplu yaşam alanlarında hastaların başkalarıyla temasının önlenmesi ve ellerin sabunla iyice yıkanması bulaşmayı sınırlamak için alınabilecek önlemler arasında. Başkalarının kullanacağı yiyecek ve eşyalara dokunmaktan kaçınılması, bulaşmış yüzeylerin norovirüslere etkili bir dezenfektanla temizlenmesi ve kusmukla dışkının dikkatlice bertaraf edilmesi de önem taşıyor. Temizlik sırasında tek kullanımlık eldiven kullanılması ve atıkların tek kullanımlık havlularla alınması öneriliyor. Virüsün hava yoluyla yayılmasını önlemek amacıyla kirli malzemelerin mümkün olduğunca az hareket ettirilmesi; kirlenmiş eşyaların plastik torbalara konularak atılması; bulaşmış olabilecek giysi ve nevresimlerin çıkarılıp yıkanması da sıralanan önlemler arasında yer alıyor.


Kaynak: Haber Merkezi